Kitap yazmak isteyen bazı insanların tek bir büyük fikri vardır. Bazılarıysa birçok konu arasında karar veremez. Birikimini mi anlatmalı, hayat hikâyesini mi yazmalı, roman fikrinin peşinden mi gitmeli? Doğru konu, yalnızca en heyecan verici görünen konu değildir. Aylar boyunca üzerinde çalışabileceğiniz, yeterli malzemeye sahip olduğunuz ve belirli bir okur için anlam taşıyan konudur.
Konu seçerken hem içe hem dışa bakmak gerekir. İçe bakış sizin deneyiminizi, merakınızı ve yazma isteğinizi gösterir. Dışa bakış ise okurun sorularını, mevcut kitapları ve konunun taşıdığı imkânı anlamanızı sağlar.
1. Sürekli döndüğünüz soruları inceleyin
Yıllardır düşündüğünüz, sohbetlerde sık sık açtığınız ve yeni bir şey gördüğünüzde hemen ilişki kurduğunuz konuları yazın. Kalıcı merak, uzun kitap sürecinde güçlü bir yakıttır.
Kendinize yalnızca “Neyi seviyorum?” diye sormayın. “Hangi sorunun cevabını bulmadan rahat edemiyorum?” sorusu daha derine götürür. Bir konuya hayran olmakla o konu hakkında kitap boyunca düşünmeye hazır olmak farklıdır.
2. İnsanların size sorduğu soruları toplayın
Meslektaşlarınız, müşterileriniz, öğrencileriniz veya arkadaşlarınız sizden en çok hangi konuda yardım istiyor? Sizin sıradan gördüğünüz bir bilgi, başka insanlar için değerli olabilir.
Son bir yıl içinde cevapladığınız soruları hatırlayın. E-postalar, mesajlar, eğitim notları ve toplantılar iyi bir kaynak oluşturur. Sorular tekrar ediyorsa ortada bir ihtiyaç vardır. Bu soruları temalara ayırmak, kitabın bölüm iskeletini bile gösterebilir.
3. Çözdüğünüz bir soruna bakın
Kendi hayatınızda veya işinizde hangi sorunu uzun bir süreç içinde çözdünüz? Borçtan çıkmak, şirket sistemini kurmak, yabancı dil öğrenmek, kayıpla baş etmek veya çocukla iletişim kurmak gibi deneyimler kitap malzemesi olabilir.
Kişisel deneyim tek başına evrensel yöntem kanıtı değildir. Fakat yaşadıklarınızı araştırma, başka örnekler ve uzman görüşleriyle birleştirdiğinizde güçlü bir anlatı kurabilirsiniz. Önemli olan “Bende böyle oldu, herkeste böyle olur” yanılgısından kaçınmaktır.
4. Mesleki birikiminizi haritalandırın
Yıllar içinde geliştirdiğiniz yöntemleri, sık gördüğünüz hataları ve başkalarının fark etmediği ayrımları yazın. Bir mesleğin içinden gelen pratik bilgi, okurun başka yerde kolayca bulamayacağı ayrıntılar taşır.
Fakat meslek alanını olduğu gibi kitap konusu yapmayın. “Yönetim” yerine “On ila elli çalışanı bulunan aile şirketlerinde görev ve yetki sistemi kurmak” gibi belirli bir çerçeve seçin.
5. Hayatınızdaki kırılma noktalarını düşünün
Anı ve otobiyografik kitaplar, doğumdan bugüne bütün olayları sıralamak zorunda değildir. Hayatınızda sizi değiştiren bir dönem, ilişki, yolculuk, kayıp veya mücadele kitabın merkezi olabilir.
Kırılma noktasını seçerken yalnızca olayın büyüklüğüne bakmayın. Bugünden geriye baktığınızda ne anladığınızı ve okurun bu deneyimden ne alabileceğini düşünün. Henüz anlamlandıramadığınız çok taze bir olay, yazmak için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.
6. Mevcut kitapların bıraktığı boşluğu araştırın
Konunuzla ilgili beş ile on kitabı inceleyin. Hepsini baştan sona okumadan yalnızca kapak ve içindekiler üzerinden karar vermeyin. Yazarların hangi okura seslendiğini, hangi soruları iyi cevapladığını ve nelerin eksik kaldığını not edin.
Boşluk her zaman hiç konuşulmamış bir konu değildir. Aynı konunun Türkiye bağlamında, belirli bir meslek için, daha sade bir dille veya farklı bir kuşağın deneyimiyle ele alınması gerekebilir.
7. Konuyu küçük bir içerikle sınayın
Kitaba başlamadan önce konu hakkında üç kısa yazı, bir seminer veya küçük bir atölye hazırlayın. İnsanların hangi soruları sorduğunu ve sizin hangi bölümde canlı anlatabildiğinizi gözlemleyin.
Bu deneme pazarlama araştırması kadar yazarlık testi de sağlar. Konu iki kısa yazıda tükeniyorsa kitap için yeterince geniş olmayabilir. Her yazıda yeni bir kapı açılıyorsa güçlü bir omurga taşıyor olabilir.
Konu değerlendirme tablosu
Seçeneklerinize birden beşe kadar puan verin. Uzun süreli merak, bilgi ve deneyim, araştırma kaynaklarına ulaşım, hedef okur ihtiyacı, özgün yaklaşım ve kitabı tamamlama isteği başlıklarını kullanın.
En yüksek puan tek başına karar vermesin. Bazı konular ticari bakımdan güçlü, bazıları kişisel anlam bakımından vazgeçilmez olabilir. Hangi ölçütün sizin kitabınızda daha ağır basacağını belirleyin.
Sık yapılan üç hata
İlk hata çok geniş konuyu büyük konu sanmaktır. Kapsam büyüdükçe kitap derinleşmeyebilir, aksine yüzeyselleşebilir. İkinci hata yalnızca moda olduğu için konu seçmektir. Merakınız yoksa uzun çalışma dönemi zorlaşır. Üçüncü hata, hakkında hiçbir kitap bulunmamasını fırsat saymaktır. Bu durum özgünlük kadar okur ilgisinin zayıflığını da gösterebilir.
On beş dakikalık konu üretme çalışması
Bir kâğıdın ortasına adınızı yazın ve çevresine beş alan açın. Bildiklerim, yaşadıklarım, çözebildiğim sorunlar, hâlâ merak ettiklerim ve insanların bana sorduğu sorular. Her alana düşünmeden en az on madde ekleyin.
Sonra iki veya üç alanda tekrar eden sözcükleri işaretleyin. Örneğin hem mesleki birikimde hem insanların sorduğu sorularda “aile şirketinde yetki” konusu çıkıyorsa burada güçlü bir kesişim olabilir.
Üç aday konu seçin ve her biri için bir hedef okur, bir sorun ve bir sonuç yazın. Bu çalışma sonunda hemen kesin karar vermeniz gerekmez. Fakat soyut “Ne yazsam?” sorusu, karşılaştırılabilir üç projeye dönüşür.
Sık sorulan sorular
Çok satan konuyu mu, sevdiğim konuyu mu seçmeliyim?
İkisini karşı karşıya koymak zorunda değilsiniz. Okur ihtiyacı bulunmayan konu ticari açıdan zorlanabilir, ilginizi çekmeyen konu da yazma döneminde sizi tüketebilir. Kalıcı merakınızla belirli bir okur ihtiyacının kesişimini arayın.
Aynı konuda daha önce çok kitap yayımlandıysa vazgeçmeli miyim?
Hayır. Benzer kitaplar talebi gösterir. Hedef okurunuzun, yaklaşımınızın veya kullandığınız malzemenin nasıl ayrıştığını somutlaştırın. Farkınız görünmüyorsa konu yerine çerçeveyi değiştirin.
Birden fazla konuyu tek kitapta birleştirebilir miyim?
Konular aynı ana vaade hizmet ediyorsa birleşebilir. Her biri farklı okura ve farklı sonuca gidiyorsa ayrı projeler daha güçlü olur. Bölümleri tek cümlelik kitap vaadiyle sınayın.
Sonuç
Doğru kitap konusu, yalnızca bildiğiniz veya sevdiğiniz şey değildir. Birikiminiz, kalıcı merakınız, hedef okurun ihtiyacı ve özgün yaklaşımınızın kesiştiği alandır. Üç güçlü konu seçeneği çıkarın, her biri için hedef okur ve vaat cümlesi yazın, ardından kısa içeriklerle sınayın.
Konunuzu seçtikten sonra hemen bölüm yazmaya geçmeden önce fikrin gerçekten kitap taşıyıp taşımadığını değerlendirin. Bunun için “Bir Kitap Fikrinin Peşinden Gitmeye Değer Olduğu Nasıl Anlaşılır?” rehberine geçebilirsiniz.